Ekolojik Zekâ

Belirli bir ortamda yaşayan ve birbirleriyle etkileşime giren bir topluluk veya canlı organizma grubu ekosistem olarak tanımlanmaktadır… Orman denilince algılanma genelde ağaçlara odaklanır… Oysa orman da bir ekosistemdir. Çevrenin abiyotik faktörleri ile koordinasyon içinde yaşayan, özellikle ağaçlar, hayvanlar ve mikroorganizmalar olmak üzere birçok bitkiden/varlıktan oluşan bir sistem… Üstelik dünyanın sıcaklığının korunmasına yardımcı olan ve başlıca karbon yutağı olan bir sitem…

Çeşitli konularda sayaçlar ve gerçek zamanlı istatistikler sağlayan referans bir web sitesindeki (worldometers) verilere göre Dünyamızda son bir yılda kaybolan orman alanı yaklaşık 3 milyon hektar…

Türkiye Ormancılar Derneğinin verilerine göre Ülkemizde son on yılda (2015-2024) ortalama yıllık 2732 orman yangını meydana gelmiş olup bunun sonucunda yaklaşık yıllık 25762 hektar orman alanı yok olmuştur…

Çankırı’da ise 2013-2022 yılları arasında ortalama yıllık 12 yangın meydana gelmiş olup yıllık zarar gören alan 16 hektar civarında… 2023 yılında yaşanılan 22 yangın sonucu 111 hektar alan zarar gördü; 2024 yılında ise 19 yangın yaşandı ve 132 hektar alan zarar gördü…

Genel olarak Ülkemizde yangınların en öne çıkan sebebi ise “ihmal ve dikkatsizlik”, %29,5… Kasıt %4,5, doğal nedenler %13 ve nedeni bilinmeyen %47,4… Çoğunun nedeni meçhul…

Ormanlar yandıkça gezegenimizde sıcaklığın korunması güçleşmekte ve başlıca karbon yutağının azalmasıyla kirlilik boyutu artmaktadır… Doğamız sürekli çalışır, işte yukarıda temas edilen ekosistem de bu çalışma alanının temelini oluşturmakta… Küresel ısınma ve küresel iklim değişikliği bir dizi tehdit ve tehlike ortaya çıkarmakta… Öyle ki, Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, iklim krizine yönelik, “İnsanlık cehennemin kapılarını açtı” ifadesini kullanmıştır…

Bu denli krize ülkeler düzeyinde global çözümler üretilmesi ve etkin iş birliği sağlanması gerektiği ortada… Bizler bireysel olarak ya da mikro düzeyde neler yapabiliriz, biraz da onu düşünmek gerek… Genellikle matematik, kimya, fizik gibi pozitif bilimlere yetkinlikle bağdaştırılan zekânın tanımı, farklı bilim dallarının son yüzyılda gelişim göstermesiyle birlikte değişti, genişledi…

Çoklu Zekâ Kuramı, insan zekâsının farklı niteliklerle çeşitlenebileceğini savunur… Bu anlamda sekiz zekadan bahsedilir: Sözel, uzamsal, müziksel, varoluşsal, kinestetik, matematiksel, içsel ve sosyal zekâ… Son yıllarda “ekolojik zekâ” listeye ilave edildi…  “Ekolojik olarak zeki olmak”; küresel çapta oluşan doğa değişimlerine/olaylarına karşı duyarlı, bunlara reaksiyon ve çözüm sunma becerisine sahip olmak anlamına geldiği uzmanlar tarafından dile getiriliyor…

Peki, ekolojik zekaya sahip insanların özellikleri nelerdir? Çevreye ve çevre sorunlarına karşı duyarlı olur ve önlem alırlar; Dünya ekolojisini olumsuz etkileyen tüm faktörlere karşı reaksiyon gösterirler; Çevre sorunlarına neden olan ürünlere karşı duyarlı olur; İnsanları doğa sorunları özelinde bilgilendirme ve bilinçlendirme çalışmaları yaparlar; Ekolojinin genel olarak insan psikolojisi ve fizyolojisi üzerindeki etkisini anlamaya çalışır; bunları olumsuz etkileyen faktörleri tespit eder ve çözüm geliştirirler….

​ Sürdürülebilir çözümler üretmek, yaşamımızı daha sürdürülebilir kılmak için doğayı anlamak, korumak ve doğayla birlikte yaşamak için ekolojik zekaya sahip olmak kaçınılmaz… ​Nasıl ki finansal okuryazar, dijital okuryazar olmak günümüz dünyasında bir gereklilikse, küresel iklim değişiminin olumsuz etkilerinin her geçen gün hissedildiği böylesi bir yüzyılda, ekolojik okuryazarlık da çok önemli olsa gerek… ​Ekolojik zekaya sahip bireylerin yetişmesi, ancak kapsamlı bir ekolojik okuryazarlık eğitimiyle mümkün… Bunun da en etkili yolu, eğitim sistemi yani okullar… Belki de  ekolojik zekanın gelişmesi için ilköğretim öncesinden üniversitelere… Hatta ömür boyu sürecek bir eğitim kaçınılmaz…